Η ηλικία ως φυσική άμυνα κατά του καρκίνου - Γιατί οι μεγαλύτεροι εμφανίζουν λιγότερους όγκους

Νέα έρευνα από επιστημονική ομάδα του Stanford που δημοσιεύεται στο περιοδικό Nature Aging περιγράφει μια παράδοση στη σχέση καρκίνου και ηλικίας. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι ο ίδιος ο οργανισμός, με το πέρασμα των χρόνων, αναπτύσσει χαρακτηριστικά που εμποδίζουν την εξάπλωση των καρκινικών κυττάρων και ορισμένες αλλαγές που συνοδεύουν το γήρας ενδέχεται να λειτουργούν προστατευτικά.

Πώς αλλάζει ο οργανισμός με το πέρασμα των χρόνων

Όπως διαβάζουμε στο The Brighter Side Of News, τα συμπεράσματα προέκυψαν από ένα προσεκτικά σχεδιασμένο πείραμα σε ποντίκια, στα οποία οι επιστήμονες μπορούσαν να ενεργοποιήσουν συγκεκριμένες μεταλλάξεις που προκαλούν καρκίνο του πνεύμονα. Τα νεαρά ποντίκια βρίσκονταν στην ηλικία των τεσσάρων έως έξι μηνών, ενώ τα ηλικιωμένα ήταν 20 έως 21 μηνών — ένα στάδιο που αντιστοιχεί σε προχωρημένη ηλικία για τα ζώα αυτά. Μετά την ενεργοποίηση της ογκογόνου μετάλλαξης και αναμονή δεκαπέντε εβδομάδων, η διαφορά ήταν εντυπωσιακή: τα μεγαλύτερα ζώα είχαν περίπου το ένα τρίτο των όγκων σε σύγκριση με τα νεότερα. Επιπλέον, οι όγκοι τους ήταν πολύ μικρότεροι και λιγότερο επιθετικοί.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η διαφορά δεν οφειλόταν σε αποτυχία της γενετικής παρέμβασης στα ηλικιωμένα ζώα. Η μόλυνση των κυττάρων ήταν εξίσου αποτελεσματική και στις δύο ομάδες. Αυτό άφηνε μόνο ένα πιθανό συμπέρασμα: οι ιστοί των μεγαλύτερων ζώων αντιδρούσαν διαφορετικά στις καρκινικές μεταλλάξεις. Το εύρημα αυτό συμφωνεί με την παρατήρηση ότι στους ανθρώπους άνω των 85 ετών τα ποσοστά καρκίνου μειώνονται αντί να αυξάνονται.

Για να κατανοήσουν καλύτερα το τι συμβαίνει στα πρώτα στάδια του καρκίνου, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν μια τεχνική με «μοριακά barcodes», ώστε να παρακολουθήσουν ξεχωριστά κάθε νέο όγκο. Και εδώ τα αποτελέσματα ήταν ξεκάθαρα: τα μεγαλύτερα ποντίκια δημιουργούσαν λιγότερους όγκους και οι όγκοι αυτοί μεγάλωναν με πολύ πιο αργό ρυθμό. Το μοτίβο ήταν σταθερό και στα δύο φύλα, κάτι που έδειχνε ότι η ηλικία επηρέαζε θεμελιωδώς την ικανότητα των ιστών να επιτρέψουν την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων.

Οι μεταλλάξεις που δρουν διαφορετικά σε νέους και ηλικιωμένους ιστούς

Στη συνέχεια, οι ερευνητές εξέτασαν τι συμβαίνει όταν απενεργοποιούνται βασικοί «φρουροί» του DNA — τα γνωστά γονίδια που λειτουργούν ως αντικαρκινικοί μηχανισμοί. Με τη βοήθεια του CRISPR κατήργησαν 25 τέτοια γονίδια, ένα κάθε φορά, ώστε να δουν πώς επηρεάζεται η εξέλιξη του καρκίνου σε νεαρά και ηλικιωμένα ζώα. Για άλλη μια φορά, η ηλικία έκανε τη διαφορά: σχεδόν όλες οι απενεργοποιήσεις είχαν πολύ πιο ισχυρή επίδραση στους νέους ιστούς. Οι ίδιοι γενετικοί παράγοντες που εκτοξεύουν τον καρκίνο στη νεαρή ηλικία, φαίνονταν να έχουν πιο περιορισμένη δράση στα γηραιότερα ζώα.

Ένα γονίδιο όμως ξεχώρισε. Η απώλεια του PTEN, ενός από τους σημαντικότερους αντικαρκινικούς μηχανισμούς, είχε μεγαλύτερη επίδραση στους νεαρούς πνεύμονες, αλλά πολύ πιο ήπια στους ηλικιωμένους. Αυτό υποδήλωνε ότι συγκεκριμένες μεταλλάξεις μπορούν να δρουν διαφορετικά ανάλογα με την ηλικία του οργανισμού, κάτι που ίσως εξηγεί γιατί ορισμένες θεραπείες δεν έχουν την ίδια αποτελεσματικότητα σε όλες τις ηλικιακές ομάδες.

Τέλος, οι επιστήμονες μελέτησαν δεκάδες χιλιάδες καρκινικά κύτταρα σε μοριακό επίπεδο. Ακόμη και μέσα στους όγκους, τα καρκινικά κύτταρα των ηλικιωμένων ζώων έφεραν χαρακτηριστικά γήρανσης, παρά τον γρήγορο πολλαπλασιασμό τους — κάτι που δεν θεωρούνταν δεδομένο. Το τοπίο άλλαζε μόνο όταν καταργούνταν το PTEN, οπότε τα κύτταρα αποκτούσαν πιο «νεανική» εικόνα και παρέσερναν μαζί τους και τους γύρω ιστούς.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα για μελλοντικές θεραπείες

Η συνολική εικόνα δείχνει ότι η γήρανση δεν είναι μόνο συσσωρευμένες μεταλλάξεις και φθορά, αλλά και μια σταδιακή μεταμόρφωση του σώματος που μπορεί να δυσκολεύει την εμφάνιση και την εξέλιξη των όγκων. Η κατανόηση αυτής της ισορροπίας ίσως ανοίξει τον δρόμο για νέες προσεγγίσεις στην πρόληψη και τη θεραπεία, αξιοποιώντας τους μηχανισμούς που το γήρας φαίνεται να ενεργοποιεί φυσικά.